آشنایی با انواع پمپ آب خانگی و کاربری آن‌ها

یکی از معضلات همیشگی برای اکثر آپارتمان نشینان، افت فشار آب است. هر چه تعداد طبقات بالاتر می‌رود، فشار آب هم کمتر می‌شود. در بسیاری از شهرهای کم آب کشور ما، حتی اگر منازل آپارتمانی هم نباشند، افت فشار آب زیاد است و نمی‌توان از آن برای شست و شو و سایر مصارف روزانه استفاده کرد. به همین دلیل، در حال حاضر استفاده از پمپ آب خانگی، به یک ضرورت غیر قابل انکار تبدیل شده است.

انواع پمپ آب خانگی

همان طور که احتمالاً می‌دانید، پمپ‌های آب تنوع بسیار زیادی دارند. پمپ آبی که در چاه‌های کشاورزی برای گرفتن آب چاه استفاده می‌شود با پمپ آبی که برای استخرها استفاده می‌شود، یکی نیست. همین طور پمپ آب مصارف صنعتی با پمپ‌های آب خانگی یکی نیستند. با توجه به نوع کاربرد و موارد استفاده، پمپ‌های آب به چند دسته گوناگون تقسیم می‌شوند. به طور کلی، پمپ‌های آب را می‌توان بر اساس نوع عملکرد (مانند سانتریفیوژ، جتی، محیطی)، جنس بدنه (چدن، استیل)، تک‌مرحله‌ای یا چندمرحله‌ای بودن و نحوه خنک‌کاری (با هوا یا آب) دسته‌بندی کرد. یکی از این دسته‌ها، پمپ‌های آب مخصوص منازل است. خود پمپ‌های آب مخصوص منازل آپارتمانی دارای چندین نوع هستند و هر کدام ویژگی‌ها، مزایا و معایب خاص خود را دارند. اما در کاربردهای خانگی، تمرکز اصلی بر روی پمپ‌های سانتریفیوژ (شامل انواع بشقابی و جتی) و بوستر پمپ‌ها است.

مقایسه انواع پمپ آب خانگی

پمپ آب بشقابی

پمپ آب بشقابی نوعی از پمپ‌های آب خانگی است که به پمپ‌های بی صدا یا کم صدا معروف هستند. یکی از مشکلات پمپ‌های آب، صدای کارکرد آنهاست که می‌تواند برای همسایه‌ها و ساکنین ساختمان ایجاد مزاحمت کند. اما این پمپ‌ها کم صدا هستند و این موضوع مزیت بزرگی برای آنهاست.

از معایب این پمپ‌ها می‌توان به این موضوع اشاره کرد که پمپ آب بشقابی برای ارتفاع کم مناسب است و نباید از این پمپ‌ها برای ساختمان‌های بلند مرتبه استفاده کرد. نوع پمپ آب بشقابی با قدرت پرتاب بالا، برای مصارف کشاورزی نیز استفاده می‌شود. این پمپ‌ها برای ساختمان‌های سه طبقه به بالا مناسب هستند.

در مقایسه با پمپ‌های جتی، پمپ‌های بشقابی قدرت مکش کمتری دارند اما دبی (حجم آبدهی) بیشتری را ارائه می‌دهند، به همین دلیل بیشتر برای مصارف مسکونی تا مصارف دیگر از آن استفاده می‌شود.

پمپ آب جتی

نوع دیگر از پمپ‌های آب که در مصارف مسکونی کاربرد زیادی دارد، پمپ آب جتی است. این پمپ‌ها بیشتر در مواردی استفاده می‌شود که نیاز به مکش زیاد و از عمق باشد. این پمپ مصارف زیادی در چاه‌های آب کشاورزی دارد. اما امروزه به دلیل قدرت مکش بالا، برای ساختمان‌های مسکونی نیز مورد توجه قرار گرفته است.

ساختمان‌های بلند مرتبه که ارتفاع زیادی دارند، معمولا از دو روش برای آبرسانی کل واحدها استفاده می‌کنند. یک روش استفاده از بوستر پمپ خانگی است و روش دیگر استفاده از دو پمپ است. یکی از این پمپ‌ها کار مکش و دیگری کار پمپاژ را انجام می‌دهد.

پمپ‌های جتی عمدتاً برای تامین آب از منابعی با عمق قابل توجه (مانند چاه‌های کم‌عمق یا مخازن ذخیره آب که در ارتفاع پایین‌تری قرار دارند) ایده‌آل هستند. قدرت مکش بالای آن‌ها این امکان را فراهم می‌کند. اما برای تامین فشار آب در طبقات بالای ساختمان‌های بلند، پمپ‌های جتی به تنهایی کارایی لازم را ندارند، زیرا هد (ارتفاع قابل پمپاژ) آن‌ها محدود است. در چنین مواردی، استفاده از پمپ‌های سانتریفیوژ چند مرحله‌ای یا بوستر پمپ‌ها که توانایی ایجاد هد بالاتری را دارند، ضروری است. گاهی در سیستم‌های پیچیده‌تر، ممکن است از ترکیب پمپ‌ها استفاده شود، اما معمولاً پمپ جتی نقش مکش اولیه را دارد و پمپ دیگری فشار نهایی را تامین می‌کند. در چنین حالتی برای ساختمان‌های بلند که ارتفاع زیادی دارند، می‌توان از پمپ بشقابی برای قدرت پرتاب زیاد و پمپ جتی برای مکش بالا استفاده کرد. پمپ آب جتی با قدرت یک اسب بخار گزینه مناسبی برای ساختمان‌های یک تا چهار طبقه تک واحدی است.

پمپ آب شناور

پمپ آب شناور چندان برای ساختمان‌های مسکونی مناسب نیست و کمتر از آن برای مصارف مسکونی استفاده می‌شود. پمپ‌های شناور به گونه‌ای طراحی شده‌اند که کاملاً در سیال (معمولاً آب) غوطه‌ور می‌شوند بنا براین این پمپ‌ها بیشتر برای چاه‌های عمیق در کشاورزی و استخرها کاربرد دارند.

پمپ آب دو پروانه

پمپ های آب دو پروانه، همانطور که از نامشان پیداست، دارای دو پروانه هستند که به طور همزمان در یک پمپ میچرخند. این پروانه ها به طور معمول به شافت متصل شده و به طور متناوب آب را از ورودی پمپ به خروجی آن منتقل می کنند. در پمپ های دو پروانه، معمولا از دو پروانه که در جهت مخالف هم می چرخند استفاده می شود. این طراحی باعث افزایش توان پمپ در برابر فشارهای بالا و ایجاد جریان بیشتر می شود. به عبارت دیگر، این پمپ ها می توانند مایعات را با سرعت بیشتری نسبت به پمپ های تک پروانه منتقل کنند.

ویژگی ها و کاربردهای پمپ آب دو پروانه

پمپ های دو پروانه به ویژه در مواقعی که نیاز به فشار بالا و یا دبی بالا باشد، کاربرد دارند. در ادامه به برخی از ویژگی های بارز این پمپ ها می پردازیم:

توانایی جابجایی آب با دبی بالا

به دلیل داشتن دو پروانه، این پمپ ها قادر به انتقال حجم بیشتری از مایعات در زمان مشابه هستند.

افزایش فشار

پمپ های دو پروانه در مقایسه با تک پروانه ها قادرند فشار بالاتری ایجاد کنند. این ویژگی باعث می شود که در سیستم های آبیاری و انتقال آب که نیاز به فشار بیشتری دارند، انتخاب مناسبی باشند.

کاهش مصرف انرژی

با توجه به طراحی مناسب این پمپ ها، در برخی موارد مصرف انرژی نسبت به سایر انواع پمپ ها بهینه تر است.

دور پایین تر

یکی دیگر از ویژگی های جالب پمپ آب دو پروانه، در برخی مدل ها،  امکان عملکرد با سرعت کمتر و در نتیجه کاهش سایش قطعات داخلی است.

پمپ آب سانتریفیوژ

پمپ آب سانتریفیوژ ساختار نسبتاً ساده‌ای دارد. پمپ سیرکولاتور و سیستم آب‌رسانی دائم‌کار از موارد کاربرد این پمپ آبرسانی هستند. پمپ آب سانتریفیوژ جز پمپ‌های آب دینامیکی است. از این پمپ نیز می‌توان در ساختمان‌هایی که از سیستم گرمایشی پکیج یا شوفاژ استفاده می‌کنند، به منظور پمپاژ آب با دمای بالا استفاده کرد.

پمپ آب تک پروانه

پمپ های تک پروانه که با نام Single Stage هم شناخته می شوند، از جمله پمپ های سانتریفیوژ محسوب میشوند که ایجاد نیروی گریز از مرکز بر سیال در آنها توسط یک پروانه که بر روی شفت آنها نصب شده است، صورت می گیرد. این پمپ ها می توانند در انواع مختلف و با اهداف و کاربرد های متفاوت، تولید و عرضه شوند. همانطور که قبلا اشاره شد به عنوان مثال، پمپ بشقابی تک پروانه برای آبرسانی به یک ساختمان 3 طبقه و 6 واحد مناسب است، در حالیکه پمپ جتی تک پروانه با ایجاد فشار و هد بیشتر نسبت به پمپ بشقابی، می تواند ارتفاع آبرسانی بالاتری را تامین کند. پمپ های مستغرق، نوع دیگر پمپ هایی هستند که می توانند تک پروانه باشند.

• پمپ های بشقابی و جتی نیز نمونه‌هایی از پمپ‌های سانتریفیوژ تک پروانه هستند.

پمپ چند پروانه

پمپ های چند پروانه که با نام Multistage هم شناخته می شوند، از جمله پمپ های سانتریفیوژ می باشند که استفاده از آنها در صنایع مختلف بسیار رایج است. تصور کنید با یک مجتمع مسکونی 30 طبقه، یک زمین کشاورزی مساحت بالا و یا یک چاه بسیار عمیق سر و کار داریم. در هیچکدام از این شرایط نمی توان میزان ارتفاع و آبدهی مورد نیاز را با پمپ های یک یا دو پروانه تامین نمود. در نتیجه مناسب ترین گزینه، پمپ های چند پروانه هستند که با ایجاد سطح بالایی از مقدار آبدهی و ارتفاع، نیاز مصرف کنندگان را از این حیث، برآورده می کنند.

پمپ آب سیرکلاسیون

پمپ سیرکلاسیون بیشتر برای سیستم گرمایش مرکزی شوفاژخانه مناسب است و به همین دلیل برخی آن را با نام پمپ شوفاژ خانه نیز می‌شناسند. از مزایای پمپ سیرکلاسیون می‌توان به صدای بسیار کم آن در حین کارکرد و افزایش فشار آب اشاره کرد. این پمپ می‌تواند مایعات با دمای بسیار بالا مثلا 100 تا 130 درجه سانتی گراد را نیز به راحتی پمپاژ کند. این پمپ‌ها برای افزایش فشار آب مصرفی (مانند پمپ‌های خانگی) طراحی نشده‌اند، بلکه صرفاً برای گردش آب در یک مدار بسته (سیستم گرمایش) کاربرد دارند.

پمپ آب با مخزن انبساط یا منبع تحت فشار

این پمپ‌ها دو اسمه هستند. برخی به آنها پمپ آب با مخزن انبساط می‌گویند و برخی دیگر آن را با پمپ منبع تحت فشار می‌شناسند. این پمپ‌ها عموماً تک اسبه هستند. کار مخزن انبساط در این پمپ‌ها این است که وقتی نیاز به خاموش شدن پمپ باشد، بدون دخالت دست یا انسان، به پمپ سیگنال بفرستد تا پمپ خود به خود خاموش شود.

دلیل این کار این است که اگر پمپ مدت زیادی روشن بماند، به لوله‌های آب فشار وارد می‌شود و امکان ترکیدن یا آسیب به لوله‌ها وجود دارد. از معایب این پمپ‌های آبرسانی این است که نسبت به پمپ‌های دیگر نیاز به تعداد دفعات سرویس و نگهداری بیشتری دارد. همچنین اندازه منبع انبساط کاملاً به مصرف آب بستگی دارد و با مصرف بالای آب، منبع انبساط نیز بزرگ‌تر خواهد بود. این پمپ‌ها دارای اجزایی مثل پنج راهی، کلید اتوماتیک، درجه و منبع انبساط هستند.

پمپ خانگی با کلید اتوماتیک

نوع دیگری از پمپ‌های آب خانگی، پمپ آب با کلید اتوماتیک است. کار این کلید این است که وقتی نیاز به خاموش یا روشن شدن پمپ است، به طور اتوماتیک آن را روشن یا خاموش کند. معمولاً از دو نوع کلید اتوماتیک در این پمپ‌ها استفاده می‌شود که پرشر سوییچ و ست کنترل هستند. از کلید اتوماتیک پرشر سوییچ در مصارف با حجم های زیاد استفاده می‌شود. این کلید، بر اساس فشار وارد شده به آن عمل می‌کند.

کلید ست کنترل به میزان فشار آب کار ندارد. بلکه براساس جریان آب و میزان آن عمل می‌کند. اگر در پمپ آبی از کلید اتوماتیک ست کنترل استفاده شود، نمی توان از آن از جریان آب با فشار بالا استفاده کرد. اگر جریان آب از حد تعیین شده برای کلید بیشتر باشد، احتمال سوختن یا معیوب شدن کلید وجود خواهد داشت. معمولاً مدل پمپ آب خانگی با کلید اتوماتیک ست کنترل، برای منازل مسکونی تک طبقه که نیاز چندانی به فشار و جریان ندارند، استفاده می‌شود.

پمپ آب خانگی با کلید اتوماتیک، هزینه‌های نگهداری و سرویس کمتری نسبت به پمپ آب با منبع انبساط دارد. اما برای این پمپ‌ها باید میزان باز و بسته شدن شیر آب در خانه را مد نظر قرار داد. چرا که این پمپ‌ها با هر بار باز کردن شیر آب روشن شده و با بسته شدن آن، خاموش می‌شوند. اگر میزان مصرف از حد معمول بیشتر است و تعداد دفعات روشن و خاموش شدن پمپ زیاد است، بهتر است از پمپ‌های آب با کلید اتوماتیک استفاده نشود.

بوستر پمپ آب خانگی و تفاوت آن با پمپ آب

بوستر پمپ آب خانگی کاربردهای زیادی برای منازل مسکونی بلند مرتبه (ساختمان‌های 7 طبقه به بالا)، ساختمان‌های تجاری بزرگ، مراکز تفریحی و ورزشی … دارد. زیرا بوستر پمپ‌ها به گونه‌ای ساخته شده‌اند که هزینه نگهداری کمتری داشته باشند و قیمت خرید آن به صرفه باشد. الکترو پمپ، فشار سنج، تابلو کنترل و اینورتر از اجزای تشکیل‌دهنده بوستر پمپ آب هستند.

بسته به مقدار فشار آب و نوع ساختمان برخی از این بوسترها در سیستم‌های دو یا چند پمپه کار می‌کنند. یکی از ویژگی‌های خاص بوستر پمپ آب خانگی، وجود کنترل سرعت دوران الکتروموتور است. با کمک دور متغیر سرعت، میزان کارکرد پمپ با توجه به مقدار فشار آب و جریان آن تنظیم می‌شود. این کار کمک زیادی به کاهش مصرف برق و افزایش طول عمر بوستر می‌کند.

تفاوت بوستر با پمپ در اینورتر یا دور متغیر داشتن بوسترها است. در یک سیستم پمپاژ معمولی، همیشه مقدار معینی از آب به لوله‌ها پمپاژ می‌شوند و مقدار آن کم یا زیاد نمی‌شود. در برخی از ساختمان‌های بلند مرتبه که همزمان چند پمپ آب روشن می‌شود، امکان قطع و کاهش فشار آب برای واحدهای دیگر وجود دارد. زیرا یک باره حجم زیادی از آب به درون لوله‌ها پمپاژ می‌شود. چنین مشکلی در ساختمان‌هایی که از بوستر پمپ آبرسانی استفاده می‌کنند، به وجود نخواهد آمد. زیرا این بوسترها تنها زمانی شروع به کار می‌کنند که افت فشار آب وجود داشته باشد.

نکات انتخاب پمپ آب خانگی

یکی از مهم‌ترین مشکلاتی که کسانی که قصد خرید پمپ آب خانگی دارند با آن رو به رو می‌شوند، نگرانی برای انتخاب پمپ آب است. اینکه چه نوع پمپ آبی برای ساختمان آنها مناسب است، بزرگ‌ترین دغدغه آنهاست.

بیسی که نمودار روی آن بنا شده: بشقابی: ۱ اسب، جتی: ۱ اسب، دو پروانه: ۱ اسب، سیرکولاتسیون: ۲۵–۶۰ یا ۲۵–۴۰، ست کنترل / منبع: پمپ‌های ۰.۷۵–۱ اسب که معمولاً با آنها نصب می‌شوند و بوستر پمپ: ۱.۵ تا ۲ اسب (حداقل یک پمپ قوی‌تر نسبت به بقیه)

توجه به اسب بخار یا توان پمپ‌ها

شاید بتوان گفت مهم‌ترین چیزی که در زمان خرید پمپ آب خانگی باید آن را بررسی کنید، میزان قدرت یا اسب بخار آن است. علاوه بر تقسیم‌بندی که در بالا ذکر شد، پمپ‌های آب را می‌توان از لحاظ توان یا قدرت اسب بخار نیز تقسیم‌بندی کرد:

نیم اسب

پمپ‌های نیم اسب، قدرت و توان بسیار کمی دارد. این پمپ‌ها برای ساختمان‌های یک طبقه که حداکثر متراژ آنها 150 متر است، مناسبند.

یک اسب

پمپ‌های یک اسب در دو نوع بشقابی، جتی و دو پروانه وجود دارند. نوع بشقابی یک اسب بیشتر برای ساختمان‌های سه طبقه با حداکثر 6 واحد که متراژ هر واحد از 75 متر تجاوز نمی‌کند، مناسب است. اما پمپ آب جتی یک اسب را می‌توان برای ساختمان 4 طبقه با 8 واحد استفاده نمود که متوسط متراژ هر واحد کمتر از 70 متر است. پمپ آب یک اسب با دو پروانه نیز برای ساختمان‌های 4 طبقه با حداکثر 8 واحد مناسب هستند.

یک اسب و نیم

پمپ‌های آب یک اسب و نیمه، پمپ‌های آب با دو پروانه هستند. این پمپ‌ها در ساختمان‌های 5 طبقه با 10 واحد که هر واحد حداکثر 100 متر است، بسیار مناسبند.

دو اسب

از نوع دو اسب برای ساختمان‌های 5 طبقه 14 واحدی با متراژ حداکثر 100 متر یا ساختمان 20 واحدی با متراژ کمتر از 100 متر استفاده می‌شود.

بوستر پمپ آبرسانی برای ساختمان‌های بیشتر از 5 طبقه یا 20 واحد

برای ساختمان‌هایی که بیشتر از 20 واحد هستند، بهتر است به جای پمپ آب، از بوستر پمپ آبرسانی استفاده کرد. به طور کلی برای انتخاب نوع پمپ، به تعداد طبقات، تعداد واحدها، متوسط متراژ واحدها، میزان مصرف آب و تعدادشیرهای آب توجه کنید.

محاسبه دبی و هد مورد نیاز

دقیق‌ترین روش برای انتخاب نوع پمپ آب خانگی این است که بتوانید دبی و هد مورد نیاز ساختمان خود را محاسبه کنید و پمپ آبی مناسب با آن انتخاب کنید. علاوه بر دبی هد به توان پمپ، میزان راندمان و منحنی NPSH توجه کنید.

کاهش فشار آب گرم

اگر فقط مشکل فشار آب گرم دارید و زمانی که از آب گرم استفاده می‌کنید، فشار آبتان کم می‌شود، بهتر است از پمپ‌های پشت آبگرمکنی که مخصوص افزایش فشار آب گرم هستند، برای کارکرد بهتر استفاده کنید.

استفاده از منبع ست کنترل یا مخزن تحت فشار

اگر بین انتخاب پمپ با ست کنترل یا پمپ با مخزن تحت فشار نمی‌توانید یکی را انتخاب کنید یا نمی‌دانید کدام را انتخاب کنید، پیشنهاد ما این است که اگر فضای نصب کافی وجود دارد از پمپ با مخزن تحت فشاری که درجه و کلید اتوماتیک دارد، برای پمپاژ بهتر منزلتان استفاده کنید. به طور کلی بهتر است از مخزن تحت فشار استفاده کنید تا ست کنترل. مگر اینکه شرایط نصب و استفاده از آن وجود نداشته باشد.

سوالات متداول

• بهترین نوع پمپ آب خانگی برای آپارتمان چند طبقه کدام است؟

برای ساختمان‌های چند طبقه معمولاً پمپ‌های جتی یا پمپ‌های بشقابی با توان بالا پیشنهاد می‌شود. این مدل‌ها فشار یکنواخت‌تری ایجاد می‌کنند و آب را تا طبقات بالاتر به‌خوبی منتقل می‌کنند.

• پمپ آب خانگی بی‌صدا چیست و چه مزیتی دارد؟

پمپ‌های بی‌صدا معمولاً از نوع پمپ‌های خطی یا پمپ‌های با تکنولوژی نویز پایین هستند. این مدل‌ها هنگام کار صدای کمی تولید می‌کنند و برای آپارتمان‌ها یا خانه‌هایی که ساکنین به سکوت اهمیت می‌دهند، گزینه مناسبی هستند.

• پمپ آب خانگی چه تفاوتی با بوستر پمپ دارد؟

پمپ آب خانگی برای استفاده در منازل و واحدهای کوچک طراحی شده است، اما بوستر پمپ‌ها بیشتر در مجتمع‌ها یا ساختمان‌های بزرگ کاربرد دارند و می‌توانند فشار آب چندین واحد را همزمان تأمین کنند

• چگونه ظرفیت مناسب پمپ آب خانگی را انتخاب کنیم؟

انتخاب ظرفیت به تعداد طبقات ساختمان، تعداد واحدها و میزان مصرف روزانه بستگی دارد. به‌طور معمول، برای یک واحد مسکونی کوچک پمپ‌های نیم اسب کافی هستند، اما ساختمان‌های بزرگ‌تر به پمپ‌های قوی‌تر نیاز دارند.

• آیا استفاده از پمپ آب باعث افزایش مصرف برق می‌شود؟

بله، اما میزان مصرف برق به نوع پمپ و دفعات روشن و خاموش شدن آن بستگی دارد. انتخاب پمپ مناسب و نصب منبع تحت فشار می‌تواند به کاهش مصرف برق و جلوگیری از استهلاک زودرس کمک کند.

• برای جلوگیری از خشک کار کردن پمپ آب خانگی چه باید کرد؟

نصب کلید اتوماتیک یا فلوتر می‌تواند از روشن شدن پمپ بدون آب جلوگیری کند. این کار عمر دستگاه را افزایش می‌دهد و مانع سوختن موتور پمپ می‌شود.